II. Dünya Savaşı Türk ve Müttefik Şifre Belgeleri (1939–1945): 1877 Osmanlı Sıfırsız Şifre Mimarisi’nin 1939 Cumhuriyet «YASA» Miftâhında Yaşayan İkizi

Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri (BCA, MSB ATASE ve Dışişleri TDA) 1939–1945 Taraması · 1939 «YASA» 81 Hücreli Sıfırsız Şifre Anahtarı · 1940 RAF Kayar Şeritli Meteoroloji Şifresi ve 1942 İskenderiye (MTCI) Çözülmemiş Telsiz Şifreleri

149 Kayıt1939–1945 BETSİS şifre envanteri
81 / 81 Hücre1939 «YASA» sıfırsız matrisi (11..99)
1877 → 193962 yıllık Osmanlı–Cumhuriyet sürekliliği
92 Grup1942 İskenderiye çözülmemiş telsiz şifresi
105 Anahtar1940 RAF kayar şeritli rasat şifresi

1. Büyük Kriptolojik Keşif: 1877 Osmanlı Sıfırsız 81 Hücreli Matrisinin 1939 II. Dünya Savaşı «YASA» Şifresindeki Birebir Sürekliliği

Sultan II. Abdülhamid döneminde 93 Harbi (Mayıs 1877) ile 1884 (Şarkî Rumeli) arasında Bâbıâlî Şifre Kalemi tarafından kullanılan 81 hücreli sıfırsız (11..99 \ *0) iki haneli homofonik şifre mimarisinin, 62 yıl sonra 26 Temmuz 1939'da (II. Dünya Savaşı'nın patlak vermesinden beş hafta önce) Türkiye Cumhuriyeti Dâhiliye Vekâleti tarafından yürürlüğe konulan «YASA» parolalı şifre anahtarında (BCA, 30-10-0-0, 65-435-9) birebir aynı matematiksel kurallarla kullanıldığı ortaya çıkarılmıştır.

Kriptografik ÖzellikOsmanlı İmparatorluğu (1877–1884)
I–IV. Defterler, Y.MTV. 1/6–10 & Şarkî Rumeli
Türkiye Cumhuriyeti (26 Temmuz 1939)
«YASA» Parolalı Miftâh (BCA 30-10-0-0, 65-435-9)
Sayı Uzayı (81 Sıfırsız Kod)11..99 arasında içinde 0 bulunmayan 81 adet iki haneli sayı (10, 20, ..., 90 Mors telgraf hatlarında ----- karışıklığı yarattığı için yasaklanmıştır).Birebir aynı 81 adet sıfırsız iki haneli sayı (11..99 \ *0): Kapamak İçin cetveli 19 → 21, 29 → 31, ..., 89 → 91 şeklinde tüm 0'lı onlukları atlar.
İkili Homofon Dağılımı29 Osmanlı harfi × 2 kod = 58 aktif + 23 boş hücre (Y.MTV. 1/6, 9, 10); Şarkî Rumeli'de 34 × 2 = 68 aktif + 13 boş hücre.1928 Harf İnkılâbı sonrası aynı 81 hücreye Latin Türk alfabesi yerleştirilmiştir: 24 harf × 2 homofon (48 kod) + 8 tek kodlu harf/işaret (Ç, J, P, S, Q, W, X, Virgül) + 6 Fasıla = 62 aktif + 19 boş hücre (81 toplam).
Gizli Matematiksel KuralÇift kodlu harfler matrise dağıtılır, boş hücreler ihtiyat/sahte kod olarak bırakılır.Aynı Birler Basamağı Kuralı: Çift kodlu her harfin iki kodu da aynı rakamla biter (A=12/52, B=17/67, D=28/78, E=19/89, O=27/87, R=45/95); Fasılalar (15, 26, 37, 48, 59, 91) ise +11 ana köşegeni boyunca ilerler.
Osmanlı'daki Kelime Sınırı Zaafının 1939'da Kapatılışı1877–1881 telgraflarında kelimeler / ile ayrıldığı veya açık kelimelerle karıştığı için A.}d. 1060 Ta‘rîfnâme'sinde (Mi=01) yabancı telgraf memurlarının şifreyi kırdığı itiraf edilmişti.1939 «YASA» talimatı (Madde 3) aynı 81'lik tabloyu korurken bu zaafı iki kuralla kapatmıştır: 1) Kelime aralarına ve başa/sona 6 farklı sahte boşluk (Fasıla) serpiştirilmiş, 2) İki haneli kodlar ikişer ikişer birleştirilip 4 haneli sabit bloklar (1526 9137 1934 2445...) halinde çekilmiştir.
1939–1945 Savaş Boyu HalefleriV. ve VI. Defter (1879–1883 5 haneli Usûl-i Seyyârât).BCA 30-10-0-0, 159-118-20, 24, 25 kayıtlarına göre: «YASA» (1939) → «GÜVEN» (1942–43) → «UFUK» (7 Ekim 1943 – 5 Ocak 1945) → «ÇELİK» (5 Ocak 1945+) ve 7, 8, 9, 10 numaralı anahtarlar.

İnteraktif 1939 «YASA» 81 Hücreli Sıfırsız Şifre Matrisi (11..99 \ *0) ve 1877 ↔ 1939 Karşılaştırmalı Simülatör

Onluk \ Birlik·1·2·3·4·5·6·7·8·9
1·
11
H
12
A
13
Boş
14
Ç
15
FASILA
16
Ş
17
B
18
T
19
E
2·
21
F
22
Boş
23
C
24
İ
25
G
26
FASILA
27
O
28
D
29
J
3·
31
L
32
I
33
Boş
34
M
35
K
36
Boş
37
FASILA
38
Boş
39
Ö
4·
41
H
42
P
43
Boş
44
N
45
R
46
U
47
Boş
48
FASILA
49
Boş
5·
51
L
52
A
53
C
54
Boş
55
Q
56
Boş
57
V
58
Z
59
FASILA
6·
61
Boş
62
Boş
63
Ü
64
İ
65
S
66
W
67
B
68
T
69
Ö
7·
71
Boş
72
I
73
Ü
74
Boş
75
G
76
Boş
77
X
78
D
79
Boş
8·
81
F
82
Boş
83
Y
84
N
85
K
86
U
87
O
88
,
89
E
9·
91
FASILA
92
Boş
93
Y
94
M
95
R
96
Ş
97
V
98
Z
99
Boş
1) 4 Haneli «YASA» Şifre Çözücü (Arşiv Örneği: BCA 30-10-0-0, 65-435-9, s. 3):

2) Canlı «YASA» Şifreleyici (Türkçe Metni 1939 Kurallarıyla 4 Haneli Gruplara Kapat):

2. «YASA» Şifre Talimatnamesi ve Belgedeki 18 Grupluk Şifreli Telgrafın Tam Çözümü (21 Temmuz 1939)

T.C. Dahiliye Vekâleti Hususî Kalem Müdürlüğü — 21.7.1939 (İlişiği: 1 adet anahtar · Zata Mahsus):
«Yeniden tertip ve tanzim edilerek Vekâletlere, askerî makamata, Umumî Müfettişliklere ve Vilâyetlere gönderilmiş olan ve 26.Temmuz.1939 tarihinden itibaren mevkii istimale konulacak olan Umumî Müfettişliklerin ve Vilâyetlerin Vekâletlerle ve askerî makamlarla yapacakları şifreli muhaberata mahsus (Yasa) parulalı şifre anahtarından bir adedi bağlı olarak sunulmuştur.» — Dahiliye Vekili Faik Öztrak

Yasa Talimatı (Madde 1–4):
«1 — Bu anahtar Vilâyetlerin ve Umumî Müfettişliklerin Vekâletlerle ve Askerî makamlarla yapacakları şifreli muhaberata mahsustur.
2 — Dahiliye Vekâletinin emri veya müsaadesi alınmadıkça bu anahtarın sureti çıkarılamaz ve cepte taşınamaz.
3 — Bu anahtar dörtlü gruplar halinde kullanılır. Şifre edilecek harflerin mukabili olan ikili rakamlar anahtarın kapama levhasından bulunarak yanyana getirilmek suretile dörtlü gruplar haline konulur. İkili olarak biten gruplar fasıla rakamı konulmak suretile dörtlü gruplar haline getirilir. Gruplar dörtlü olarak bitse bile her iki kelimeden sonra mutlaka fasıla rakamı konulmalıdır.
Misal: (Emir alındı ve anlaşıldı) cümlesi bu tarife göre şifre edilince şu gruplar meydana gelir:
1526 9137 1934 2445 5991 1231 / 7244 7832 5991 5789 3748 5284 / 5112 9672 3128 7237 1526 5948
4 — Bu anahtarla kapatılmış olan şifrelerin baş tarafına (YA)...»

3. Görsel Arşiv Kanıt Levhaları («YASA», «GÜVEN», «UFUK» ve «ÇELİK» Anahtarları)

YASA Şifresi Üst Yazısı
Levha 1 — BCA, 30-10-0-0, 65-435-9, s. 2 (21 Temmuz 1939): Dahiliye Vekili Faik Öztrak imzasıyla Başvekâlet Yüksek Makamı'na sunulan ve 26 Temmuz 1939'da yürürlüğe giren «YASA» parolalı şifre anahtarı takdim yazısı (10.07.2025 tarihinde gizliliği kaldırılmıştır).
YASA Şifresi Talimatı
Levha 2 — BCA, 30-10-0-0, 65-435-9, s. 3: «YASA» şifresinin 4 haneli grup ve fasıla kurallarını açıklayan talimatname ve 18 grupluk örnek şifreli metin.
YASA Açmak İçin Cetveli
Levha 3 — BCA, 30-10-0-0, 65-435-9, s. 4 (Açmak İçin): Harflerin ikişer homofonik kodunu (aynı birler basamağı yasasıyla: A=12/52, B=17/67, D=28/78, E=19/89...) ve Fasılaları gösteren cetvel.
YASA Kapamak İçin Cetveli
Levha 4 — BCA, 30-10-0-0, 65-435-9, s. 5 (Kapamak İçin): 1877 Osmanlı miftahlarıyla birebir aynı 11..99 \ *0 sıfırsız 81 sayı dizisini kullanan 4 sütunlu şifre çözme cetveli.
UFUK ve ÇELİK Şifre Anahtarları
Levha 5 — BCA, 30-10-0-0, 159-118-20, s. 3 (25 Aralık 1944 / 5 Ocak 1945): 7 Ekim 1943'ten itibaren kullanılan «UFUK» parolalı şifre anahtarının 5 Ocak 1945'te yürürlükten kaldırılarak yerine «ÇELİK» parolalı şifre anahtarının konulduğunu belgeleyen gizli tezkere.
7 Numaralı Şifre Anahtarı İmha
Levha 6 — BCA, 30-10-0-0, 159-118-24, s. 2 (22 Eylül 1945): Yürürlükten kaldırılan 7 numaralı şifre anahtarının yakılarak imha edildiğine dair Başvekâlet yazısı.